Inmiddels gebruiken 8,6 miljoen Nederlanders AI-tools in het dagelijks leven. Zo’n 5,2 miljoen mensen gebruiken AI op het werk. Vooral het intensieve gebruik groeit snel: 3,4 miljoen Nederlanders gebruiken AI bijna dagelijks. Dat blijkt uit de vijfde AI-Monitor van Newcom, uitgevoerd in juli 2026 onder 3.122 Nederlanders van 18 tot en met 65 jaar.
Ook op de werkvloer wordt de ontwikkeling van AI steeds zichtbaarder. Voor 57% van de werknemers die AI gebruiken is de technologie inmiddels onderdeel van de werkroutine. AI levert daarbij ook concrete tijdswinst op: 19% van de gebruikers zegt er meer dan drie uur per week mee te besparen.
Tegenover de snelle ingebruikname staat een veel beperktere begeleiding door werkgevers. Slechts 29% van de AI-gebruikers op het werk heeft instructies of training gekregen. Ook zegt nog maar 42% dat binnen de organisatie regels bestaan voor het gebruik van AI. Daarmee ontstaat een nieuwe fase in de ontwikkeling van AI. De centrale vraag is niet langer alleen óf medewerkers AI gebruiken, maar hoe organisaties zorgen dat dit gebruik verantwoord, veilig en effectief gebeurt.
Kansen voor de ondernemingsraad
Kunstmatige intelligentie is dus geen toekomstmuziek meer. Het zit al in er veel softwaresystemen, ook in de tools waarmee we vergaderen en communiceren. Ook bij onderwerpen die de arbeidsverhoudingen en HR betreffen is AI steeds prominenter van de partij. Bij de start van de arbeidsverhouding bijvoorbeeld (opstellen van vacatureteksten) en daarna bij het beantwoorden van veelgestelde HR-vragen en het ontwikkelen van leermodules. Maar ook bij het voorbereiden van functionerings- en beoordelingsgesprekken. Al deze toepassingen gaan over mensen en hebben direct effect op jou je collega’s. Vraagstukken over AI raken dus niet alleen technologie, maar ook het vertrouwen van medewerkers, hun werk en de organisatiecultuur. Dat betekent dat al vroeg bewust over de ontwikkeling en de toepassing van AI nagedacht moet worden binnen organisaties.
De ondernemingsraad kan daar een belangrijke rol bij spelen en al vóór de introductie van AI op de werkvloer vragen stellen over bijvoorbeeld het bewaken van privacy en het rekening houden met de mogelijke impact van AI op het werk en op het welbevinden van collega’s. Het is van groot belang dat beslissingen over de toepassing van AI genomen worden met aandacht voor de menselijke maat op de werkvloer. Organisaties floreren niet alleen door snelheid, maar juist door betekenisvol werk, verbondenheid en ontwikkeling. Zonder aandacht voor dergelijke menselijke aspecten ontstaan risico’s. AI-tools kunnen dan te snel worden uitgerold zonder draagvlak, medewerkers kunnen het gevoel van autonomie of veiligheid verliezen waardoor hun vertrouwen in de organisatie daalt, met alle gevolgen van dien.
De ondernemingsraad kan als gesprekspartner van de bedrijfsleiding deze risico’s bespreken en er vroegtijdig vragen over stellen, denk bijvoorbeeld aan:
- Wat wil de organisatie met AI bereiken, voor onze mensen én onze organisatie?
- Waar in onze processen ligt ruimte voor AI-ondersteuning?
- Hoe behouden we menselijke toetsing bij beslissingen, vooral over AI toepassingen die collega’s aangaan?
- Welke AI-tools passen bij onze waarden, cultuur en strategie?
- Hoe maken we AI begrijpelijk en bruikbaar voor álle medewerkers?
- Hoe houdt de organisatie de regie op AI?
Hoe kun je dat aanpakken als lid van de OR?
Als OR-lid hoef je echt geen specialist te zijn op AI-gebied. Maar het is wel verstandig dat je – wil je het overleg met je bestuurder met enige toegevoegde waarde kunnen voeren - het liefst samen met enkele collega-OR leden enige kijk krijgt op de ontwikkelingen rond AI. Experimenteer vooral zelf ook met AI. Gebruik tools als ChatGPT of Copilot om gevoel te krijgen bij wat AI voor jou betekent. Vraag je vervolgens af: ‘Wie wordt geholpen door dit systeem en wie misschien niet? Welke normen en waarden zouden we moeten vastleggen binnen de organisatie en hoe behouden we menselijke toetsing bij gevoelige beslissingen?’
De volgende vraag is welke vaardigheden voor de medewerkers belangrijk zijn om AI binnen de organisatie in de praktijk goed te kunnen gebruiken. En hoe kan de organisatie de collega’s ondersteunen in het aanleren van die vaardigheden? En ook niet onbelangrijk: welke functies en rollen zouden op termijn kunnen verdwijnen of ontstaan door AI? Ga hier vervolgens als OR het gesprek over aan met de bestuurder.
Naarmate AI verder wordt ingevoerd in de organisatie wordt het belang van een gedragscode voor AI-gebruik ook groter. Daarin kunnen spelregels voor de medewerkers worden uitgewerkt voor het gebruik van AI bij het eigen werk. En daarin kunnen ook de faciliteiten voor scholing en begeleiding worden uitgewerkt.
Bedreigt AI onze werkgelegenheid?
Een steeds vaker gestelde vraag, ook aan de ondernemingsraad, is of de angst terecht is dat AI ons werk gaat overnemen. Inmiddels is wel duidelijk dat AI vooralsnog niet leidt tot massawerkloosheid, maar dat AI de vorm en inhoud van bestaande functies wel kan doen veranderen. AI vervangt vooral routinematige en cognitieve handelingen, zoals administratief werk. Door AI ontstaan er ook nieuwe functies op het gebied van data, software en AI-toepassingen. En in sectoren met arbeidstekorten, zoals de zorg en logistiek, blijkt AI steeds meer te kunnen helpen bij het verlagen van de werkdruk dankzij het automatiseren van repetitieve taken.
